top of page
Tìm kiếm

Ngăn chặn tình trạng đánh bắt cá quá mức ở các đảo Thái Bình Dương


Đánh bắt quá mức: 'Một thảm kịch do con người tạo ra'

Đây là lời nhận xét của ông Mukhisa Kituyi, cựu Tổng thư ký của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) khi phát biểu về vấn đề khai thác cá trên thế giới. Tỷ lệ trữ lượng được đánh bắt ở mức không bền vững đã tăng từ 10% năm 1974 lên 34,2% năm 2017, theo số liệu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc.


Tình trạng đánh bắt cá quá mức ở nhiều vùng biển. Nguồn: Lijphoto

Trợ cấp đánh bắt cá: Một phần của vấn đề

Các tàu đánh cá lớn được xem là nguyên nhân gây ra tác hại trên diện rộng đối với các sinh vật biển. Các khoản trợ cấp cho các tàu cá này hiện được xem là những khoản có hại khi không mang lại lợi ích gì cho xã hội.


Giá trị của các khoản trợ cấp đánh bắt cá toàn cầu được UNCTAD ước tính là 35 tỷ đô la - hơn 20 tỷ đô la trong số đó đóng vai trò trực tiếp trong việc gây ra tình trạng đánh bắt quá mức.


Ông Mukhisa Kituyi cũng đã cảnh báo về tác hại của việc trợ cấp đánh bắt cá vì những khoản trợ cấp này không có ý nghĩa gì đối với nền kinh tế hay môi trường. Những khoản tiền này chỉ đẩy mạnh việc khai thác một nguồn tài nguyên đã cạn kiệt. Đương nhiên, việc có trợ cấp đem lợi ích cho chủ sở hữu của các đội tàu công nghiệp lớn, nhưng đồng thời, hành động này cũng góp phần phá hủy an ninh lương thực và đời sống của các "cư dân" ven biển.


Trợ cấp thúc đẩy đánh bắt cá thay vì hướng tới tính bền vững (theo UNCTAD

UNCTAD cũng đưa ra quan điểm: “Về danh nghĩa, đây là khoản trợ cấp nhưng thực chất người đóng thuế đang trả tiền để "giúp" các tàu cá công nghiệp làm suy thoái môi trường, phá hủy an ninh lương thực và cuộc sống của cộng đồng ven biển".


Điều này cũng dẫn đến sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các đội tàu cá và những ngư dân nhỏ lẻ. Đây chính là sự bất bình đẳng mà trợ cấp đem lại.


WTO cũng bày tỏ những quan ngại về vấn đề trợ cấp này từ năm 2001. Bà Ngozi Okonjo-Iweala, Tổng Giám đốc WTO đã tổ chức Hội nghị Bộ trưởng Đặc biệt của WTO vào ngày 15 tháng 7 năm 2021 với mục tiêu thúc đẩy và kết thúc các cuộc đàm phán về vấn đề loại bỏ trợ cấp thủy sản có hại.


Quyền khai thác thủy sản

Một trong những sáng kiến được đưa ra bởi các hòn đảo khu vực Thái Bình Dương là Hiệp định Nauru. Hiện các Bên tham gia bao gồm: Liên bang Micronesia, Kiribati, Cộng hòa Quần đảo Marshall, Nauru, Palau, Papua New Guinea, Quần đảo Solomon và Tuvalu. Tokelau, thành viên tham gia thứ chín, được giao trọng trách là quan sát viên.


Câu chuyện của Hiệp định Nauru xoay quanh một sản phẩm khá nổi tiếng: cá ngừ vằn. Đây là loại cá đóng hộp phổ biến nhất trên thế giới và Các bên tham gia Hiệp định Nauru (PNA) kiểm soát khoảng 50% nguồn cung toàn cầu. Vào năm 1982, đối mặt với việc bị các đội tàu đánh cá của các nước lớn hơn bao vây, PNA đã hợp tác với nhau để bảo vệ vùng biển, quyền đánh bắt của mình cũng như kế sinh nhai của rất nhiều ngư dân trong vùng.


Trước khi có kế hoạch này, các quốc gia riêng lẻ đôi khi sẽ cạnh tranh bằng cách cắt giảm giá khi bán quyền đánh bắt cho các đội tàu lớn của nước ngoài.


Từ Hiệp định Nauru, các thành viên đã tạo ra Vessel Day Scheme (VDS) hay tạm gọi là Cơ chế ngày đánh bắt. Dựa theo quy chế của VDS, trước tiên PNA sẽ nhất trí về một số ngày đánh bắt giới hạn trong năm dựa trên lời khuyên của các nhà khoa học về tình trạng trữ lượng cá ngừ. Sau đó các tàu cá nước ngoài có thể mua bán những ngày đánh bắt trên biển ở những khu vực mà PNA quy định. Số tiền thu được sẽ được phân phối giữa các quốc gia thành viên trong PNA.


Nhờ cách này, các hòn đảo đã kiểm soát quyền đánh bắt đối với nghề đánh bắt cá ngừ vằn lớn nhất và có giá trị nhất trên thế giới. Đồng thời, PNA cũng đã giúp xác định các phương thức đánh bắt bền vững, do cộng đồng lãnh đạo, tạo ra khoảng nửa tỷ đô la doanh thu hàng năm.


Đánh bắt bền vững

Theo Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF), khoảng 3 tỷ người trên thế giới sử dụng hải sản là nguồn protein chính. Và theo UNCTAD, trao đổi cá và các sản phẩm thủy sản khác trên toàn cầu tạo ra hơn 150 tỷ đô la mỗi năm.


Đối với các quốc gia thuộc PNA, cơ chế mới này giúp họ có thể giữ lại một tỷ lệ trữ lượng cá lớn hơn ở vùng biển bao quanh các đảo của họ.


Cơ chế này cũng cho phép các quốc gia như Liên bang Micronesia ở Tây Thái Bình Dương bán những ngày của đánh bắt cho Kiribati của Trung Thái Bình Dương khi phải trải qua năm El Niño. Từ đó doanh thu được dàn đều qua các quốc gia mỗi năm.


Transform Aqorau, người từng là giám đốc điều hành đầu tiên của PNA vào năm 2010, cho biết: “Bây giờ chúng tôi nhận được 25% của giá bán cá ngừ vằn tại bến tàu, tăng từ 2% hoặc 3% so với một thập kỷ trước."


Tác giả: Sean Fleming

Tóm tắt: Viện Nghiên cứu Chính sách Nông nghiệp và Sức khỏe

87 lượt xem0 bình luận

Comments


bottom of page