Đổi mới sáng tạo bị trì hoãn: Khi ưu đãi thuế lấn át R&D của doanh nghiệp nhỏ và vừa
- 6 giờ trước
- 3 phút đọc
Ưu đãi thuế được kỳ vọng mua về nhiều hoạt động đổi mới sáng tạo hơn từ các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nghiên cứu mới của HAPRI về doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam lại cho kết quả ngược lại: việc nhận ưu đãi thuế thay thế cho chi tiêu R&D của chính doanh nghiệp khoảng 3% — một hiệu ứng lấn át chứ không phải một cú hích.
Bối cảnh
Ưu đãi thuế đã trở thành một trong những công cụ chính sách công được sử dụng rộng rãi nhất để thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, và sự quan tâm dành cho công cụ này ngày càng tăng ở cả giới nghiên cứu lẫn các chính phủ trong những năm gần đây. Lập luận rất đơn giản: hạ chi phí nghiên cứu sau thuế thì doanh nghiệp sẽ nghiên cứu nhiều hơn.
Lập luận đó dựa trên một giả định cần được kiểm chứng: rằng hỗ trợ công bổ sung vào nỗ lực nghiên cứu của khu vực tư nhân chứ không thay thế nó. Hỗ trợ của nhà nước bổ sung hay thay thế cho cường độ R&D của bản thân doanh nghiệp là một câu hỏi thực nghiệm, và đối với các doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn tại một nền kinh tế mới nổi, câu trả lời có ý nghĩa ngân sách thực sự.
Phương pháp
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng ở cấp doanh nghiệp về các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam và áp dụng chiến lược biến công cụ, giúp tách tác động của bản thân ưu đãi khỏi những đặc điểm khiến một doanh nghiệp có khả năng được nhận ưu đãi ngay từ đầu. Phân tích đặt ra hai câu hỏi gắn kết với nhau: ưu đãi thuế tác động thế nào đến kết quả đổi mới công nghệ, và chúng bổ sung hay thay thế cho cường độ R&D.
Kết quả chính
Việc nhận ưu đãi thuế thay thế cho cường độ R&D của chính doanh nghiệp nhỏ và vừa khoảng 3% — bằng chứng của sự lấn át (crowding out), chứ không phải sự thúc đẩy (crowding in).
Xu hướng này tăng theo quy mô khoản ưu đãi: các doanh nghiệp nhận ưu đãi thuế lớn hơn lại đầu tư vào R&D ít hơn so với các doanh nghiệp không nhận ưu đãi — một hiệu ứng "cản bánh xe" (sand-the-wheel) chứ không phải "bôi trơn bánh xe" (grease-the-wheel).
Nhóm tác giả đưa ra giả thuyết về một kênh kinh tế chính trị: quan hệ cấu kết giữa doanh nghiệp và các chủ thể chính trị tưởng thưởng cho việc mở rộng mạng lưới quan hệ chính trị hơn là cho việc đầu tư vào các dự án nghiên cứu bất định, rủi ro cao.
Hàm ý chính sách hướng vào cách thức quản lý các ưu đãi hơn là vào bản thân các ưu đãi — theo hướng tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hệ thống thuế.
Từ khóa:
Ưu đãi thuế
Lấn át R&D
Doanh nghiệp nhỏ và vừa
Chính sách đổi mới sáng tạo
Việt Nam
Biến công cụ
Liên kết:
Trích dẫn:
Hoang Nguyen Quoc Thanh, Nguyen Quynh Huy (2026). Innovation on hold: Tax incentives and R&D crowding-out effects among SMEs in Vietnam. Journal of the International Council for Small Business, 1-16.
