Mức độ xâm nhập mặn và khả năng khai thác nước ngọt tại vùng ven biển Đồng bằng sông Cửu Long được đánh giá bằng số liệu quan trắc và mô phỏng số

Nước biển dâng do biến đổi khí hậu đã làm gia tăng xâm nhập mặn (SI) tại các vùng châu thổ trên toàn thế giới, đặt ra những mối đe dọa đáng kể đối với việc khai thác tài nguyên nước ngọt. Tại Đồng bằng sông Cửu Long (VMD), châu thổ lớn thứ ba thế giới, xâm nhập mặn là thách thức lặp đi lặp lại dọc theo bờ biển, làm suy giảm tài nguyên nước ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt, đồng thời ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội. Trong nghiên cứu này, chúng tôi khảo sát mức độ xâm nhập mặn theo không gian và thời gian tại tỉnh Bến Tre, điểm nóng về thiên tai xâm nhập mặn trong VMD. Dữ liệu quan trắc độ mặn dài hạn (25 năm, từ 1996 đến 2020) đã được phân tích, và mô hình thủy động lực 1D (Mike 11) kết hợp với 3D (Mike 3) đã được xây dựng. Ba kịch bản được sử dụng để khảo sát việc khai thác tài nguyên nước ngọt: (i) năm khảo sát (2021), (ii) tác động của biến đổi khí hậu giai đoạn 2021 đến 2030, xét đến các tần suất vượt hằng năm khác nhau của lưu lượng dòng chảy thượng nguồn sông Mê Kông (tức dòng chảy trung bình, tương đối thấp, thấp và rất thấp), và (iii) xâm nhập mặn cực đoan (tức điều kiện năm 2016). Kết quả của chúng tôi cho thấy các kiểu phân bố độ mặn phân tầng rõ rệt vào đầu và cuối mùa khô nhưng xáo trộn đều trong giai đoạn giữa. Hơn nữa, trong 25 năm qua, xâm nhập mặn đã gia tăng dần và bắt đầu sớm hơn trong mùa khô. Các kịch bản mô phỏng xâm nhập mặn cũng cho thấy mức độ phức tạp ngày càng tăng trong khai thác tài nguyên nước ngọt, làm nổi bật những thách thức liên quan đến thời điểm, độ sâu và vị trí địa lý. Các kịch bản tần suất vượt cho thấy xâm nhập mặn cao hơn và sâu hơn dọc theo kênh tại VMD, dao động từ 50% đến 95%. Điều này tạo ra những hạn chế đáng kể đối với tính khả thi của việc khai thác nước ngọt trên toàn tỉnh Bến Tre. Theo xu thế biến đổi khí hậu hiện nay, kịch bản 2030 dự báo xâm nhập mặn sẽ tiến sâu hơn vào đất liền so với kịch bản 2021. Điều này có khả năng làm trầm trọng thêm những thách thức hiện hữu trong khai thác tài nguyên nước ngọt, ngay cả khi có hệ thống hạ tầng nước toàn diện. Do đó, chúng tôi đề xuất một số chiến lược quản lý nhằm thích ứng với xâm nhập mặn: trữ nước ngọt trong các sông chính, duy trì vận hành ổn định các hệ thống hạ tầng nước, và khuyến khích các phương thức phân phối và khai thác nước tiết kiệm. Ngoài ra, chúng tôi cũng khuyến nghị hỗ trợ phát triển các mô hình cây trồng chịu hạn mới.