Những lộ trình thực tiễn nhằm ngăn chặn mất cao độ ở Đồng bằng sông Cửu Long

• Mất cao độ ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đe dọa người dân do bốn áp lực môi trường chính. • Việc quản lý các áp lực toàn cầu và xuyên biên giới đòi hỏi hợp tác và hành động chiến lược. • Các áp lực địa phương như khai thác cát và khai thác nước ngầm gây mất 2–6 cm/năm. • Cần những chính sách chặt chẽ hơn trên thực tế để bảo đảm tính bền vững và khả năng chống chịu của ĐBSCL. Mặc dù được xem là một trong những vùng châu thổ dễ tổn thương nhất thế giới, các áp lực địa phương và những giải pháp khả thi để xử lý tình trạng mất cao độ ở ĐBSCL vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. ĐBSCL — 39.000 km² nuôi sống 18 triệu người — đang lún xuống do bốn áp lực tác động đồng thời: các đập thượng nguồn đã cắt giảm 70%–83% lượng trầm tích về hạ lưu (dự báo 96% nếu toàn bộ các dự án theo kế hoạch được triển khai); mực nước biển trung bình đang dâng 1,5–2 cm/năm; khai thác cát lòng sông hiện lấy đi khoảng 3 Mm³/năm và làm lòng dẫn sâu thêm tới 15 cm/năm; và việc khai thác nước ngầm khoảng 2,5 Mm³/ngày đã đẩy nhanh sụt lún mặt đất từ dưới 3 cm/năm trong giai đoạn 2006–2010 lên mức đỉnh 5–6 cm/năm hiện nay. Mô phỏng kịch bản cho thấy giảm một nửa lượng bơm hút sẽ ổn định cột áp tầng chứa nước và giảm khoảng 50% mức sụt lún trong vòng một thập niên, trong khi cắt giảm 30%–50% hạn ngạch khai thác cát cấp tỉnh sẽ làm chậm quá trình xói sâu lòng sông và giảm nhẹ xâm nhập mặn, qua đó thu hẹp mức thiếu hụt nước tưới vốn thúc đẩy bơm hút nhiều hơn. Trong khi các nguyên nhân quy mô lớn của sụt lún (đập, nước biển dâng, khai thác cát, khai thác nước ngầm) đã được nhận diện rõ, các giải pháp quản lý khả thi ở cấp địa phương nhằm làm chậm ngay tình trạng sụt lún và xâm nhập mặn — độc lập với những đàm phán quốc tế chậm chạp — lại ít được nghiên cứu và ít được triển khai. Vì các biện pháp khắc phục liên quan đến đập và khí hậu phụ thuộc vào những đàm phán xuyên biên giới chậm chạp, chúng tôi đề xuất một chiến lược chính sách đồng tâm, trước hết siết chặt giấy phép khai thác cát, thực thi biểu giá nước ngầm lũy tiến và mở rộng các nguồn thay thế từ nước mưa và nước mặt, qua đó tạo thêm thời gian cho các thỏa thuận dài hạn về lưu vực và khí hậu. Những biện pháp khả thi ở cấp địa phương này có thể làm thay đổi rõ rệt đường cong sụt lún và cung cấp một khuôn mẫu có thể áp dụng cho việc duy trì các vùng châu thổ trên toàn thế giới.