Chu kỳ lặp lại của các điểm nóng khai thác cát lòng sông ở Đồng bằng sông Cửu Long: Những dấu hiệu tiềm tàng về tốc độ bồi hoàn không bền vững

Hoạt động khai thác cát sông tràn lan và trái phép tại Đồng bằng sông Cửu Long (VMD) đã gây ra tổn thất trầm tích đáng kể và sạt lở bờ sông. Tuy nhiên, việc quản lý vấn đề này vẫn là một thách thức lớn do nỗ lực giám sát và thực thi còn chưa đầy đủ, một phần xuất phát từ sự hạn chế về dữ liệu và công nghệ. Nhằm hỗ trợ một hệ thống giám sát tốt hơn tại VMD, nghiên cứu này khảo sát những thay đổi theo không gian và thời gian của các điểm nóng khai thác cát cùng các yếu tố tác động nền tảng. Chu kỳ lặp lại của các tàu khai thác cát được đánh giá trong giai đoạn 2014–2020 bằng dữ liệu Sentinel-1A, và mối liên hệ của chúng với hiện tượng xói sâu lòng sông được xem xét thông qua các khảo sát thực địa về địa hình đáy sông trong giai đoạn 2017–2020. Kết quả của chúng tôi khẳng định hoạt động khai thác cát gia tăng mạnh từ năm 2015 đến năm 2020, đặc biệt ở khu vực thượng nguồn của VMD, nơi ghi nhận 70% hoạt động. Không chỉ số lượng điểm nóng khai thác cát tăng rõ rệt 32,4%, mà phần lớn các điểm nóng còn ghi nhận chu kỳ lặp lại là 2 năm. Điều này có thể cho thấy khoảng thời gian bồi hoàn trầm tích tối thiểu trước khi chính những vị trí đó trở nên khả thi về mặt kinh tế để tiếp tục khai thác cát. Ngoài ra, nghiên cứu phát hiện mối tương quan giữa các điểm nóng khai thác cát và tình trạng xói sâu lòng sông đáng kể, mặc dù việc thiếu sự chồng lấn về không gian ở một số khu vực gợi ý những tác động khác từ thượng nguồn như sạt lở bờ và đắp đập trên sông. Thông qua việc đánh giá tỉ mỉ chuyển động của tàu khai thác cát và dữ liệu địa hình đáy sông, nghiên cứu của chúng tôi cuối cùng làm sáng tỏ quy mô có thể không bền vững của hoạt động khai thác cát tại VMD. Nghiên cứu hướng tới hỗ trợ việc ra quyết định dựa trên thông tin đầy đủ và các quy định hiệu quả nhằm giải quyết tình trạng khai thác cát quá mức trong bối cảnh những thách thức môi trường đầy biến động mà chúng ta đang đối mặt, đồng thời mang lại những hiểu biết giá trị cho các vùng đồng bằng châu thổ tương tự trên thế giới.