Nghị định số 197/2004/NĐ-CP Về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Thông tin văn bản và căn cứ pháp lý

Nghị định số 197/2004/NĐ-CP về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, do Chính phủ ban hành. Phần trích dẫn nêu căn cứ chủ yếu là Luật Tổ chức Chính phủ ngày 25 tháng 12 năm 2001 và Luật Đất đai ngày 26 tháng 11 năm 2003, theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Phần trích cung cấp không thể hiện ngày ban hành, ngày có hiệu lực và điều khoản chuyển tiếp về văn bản bị thay thế. Cần đối chiếu toàn văn chính thức để xác định ngày hiệu lực và các quy định về bãi bỏ, thay thế.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Điều 1 quy định Nghị định điều chỉnh về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Điều 2 xác định đối tượng áp dụng gồm tổ chức, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất và các đối tượng khác có liên quan đến bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Nghị định áp dụng đối với các trường hợp Nhà nước thu hồi đất theo Luật Đất đai, có quy định riêng về trường hợp tự nguyện hiến, tặng đất theo Điều 1 và trường hợp thu hồi đất không được bồi thường theo Điều 7 và Điều 38 Luật Đất đai 2003.

Nguyên tắc chung và chế độ bồi thường

Các Điều 3 đến 6 và Điều 18 quy định nguyên tắc chung. Nhà nước tổ chức chi trả bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Người bị Nhà nước thu hồi đất có đủ điều kiện bồi thường theo Điều 8 thì được bồi thường; trường hợp không đủ điều kiện được xem xét hỗ trợ. Tiền bồi thường đất được tính theo giá đất quy định tại Điều 9 và chi phí đầu tư vào đất còn lại trong trường hợp có đầu tư.

Tái định cư được quy định tại các Điều 4 và 33 đến 38. Người sử dụng đất phải di chuyển chỗ ở được bố trí tái định cư, bao gồm giao đất, nhà ở tại khu tái định cư và các biện pháp hỗ trợ sản xuất, đời sống tại nơi ở mới. Nghị định quy định điều kiện bắt buộc đối với khu tái định cư và các biện pháp hỗ trợ sản xuất, đời sống. Điều 38 quy định riêng về tái định cư đối với dự án đặc biệt do Chính phủ quyết định.

Bồi thường tài sản gắn liền với đất được quy định tại các Điều 18 đến 25. Chủ sở hữu tài sản hợp pháp được bồi thường về nhà, công trình xây dựng, cây trồng, vật nuôi (bao gồm vật nuôi thủy sản), mồ mả, công trình văn hóa, di tích lịch sử. Nhà, công trình xây dựng trái phép hoặc tài sản hình thành sau quyết định thu hồi đất được xử lý riêng theo hướng không bồi thường hoặc xem xét hỗ trợ tùy thời điểm hình thành, tính hợp pháp và sự phù hợp với quy hoạch. Nghị định cũng quy định xử lý tiền bồi thường đối với tài sản thuộc sở hữu Nhà nước và bồi thường cho người lao động bị ngừng việc trong tổ chức kinh tế.

Chính sách hỗ trợ

Các Điều 27 đến 32 quy định các khoản hỗ trợ ngoài bồi thường, gồm hỗ trợ di chuyển đối với hộ gia đình phải di chuyển chỗ ở, hỗ trợ ổn định đời sống và ổn định sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm đối với hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi bị thu hồi đất nông nghiệp, hỗ trợ người đang thuê nhà không thuộc sở hữu Nhà nước, hỗ trợ khi thu hồi đất công ích của xã, phường, thị trấn, và các khoản hỗ trợ khác do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định căn cứ tình hình thực tế địa phương.

Các Điều 10 đến 17 quy định chi tiết theo loại đất: đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân bao gồm đất nông nghiệp xen kẽ trong khu dân cư, đất phi nông nghiệp không phải là đất ở, đất ở và đất ở đồng quyền sử dụng, đất thuộc hành lang an toàn khi xây dựng công trình, và trường hợp tổ chức bị thu hồi đất nhưng không được bồi thường đất phải di dời.

Tổ chức thực hiện

Các Điều 39 đến 48 quy định về tổ chức thực hiện. Ủy ban nhân dân các cấp giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, chỉ đạo lập, thẩm định và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Nghị định quy định về thỏa thuận bồi thường, hỗ trợ, trách nhiệm của các sở, ban, ngành cấp tỉnh và trách nhiệm của các Bộ trung ương gồm Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Xây dựng, cũng như trách nhiệm của tổ chức được giao nhiệm vụ thực hiện. Điều 48 quy định chi phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư và Điều 47 quy định cưỡng chế thi hành quyết định thu hồi đất, giải phóng mặt bằng. Điều 49 quy định về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của người bị thu hồi đất.