Hiểm họa tự nhiên có tác động đến tô tài nguyên thiên nhiên không? Bằng chứng toàn cầu

17 giờ trước
4 phút đọc

Bài nghiên cứu mới nhất của TS. Nguyễn Phúc Cảnh, Nghiên cứu viên Cao cấp của HAPRI.

Tô tài nguyên thiên nhiên đã giảm trong thập niên qua, nhưng khủng hoảng khí hậu đòi hỏi hành động khẩn cấp để kiềm chế việc thu tô tiếp tục. Mức độ tiếp xúc với hiểm họa lớn hơn có xu hướng làm giảm tô, trong khi khả năng thích ứng yếu lại làm tô tăng cao. Các quốc gia đang phát triển đối mặt với những áp lực đối lập, trong khi tại các nền kinh tế phát triển cả tiếp xúc và thiếu thích ứng đều làm giảm tô. Không phải tất cả tài nguyên đều phản ứng theo cùng một cách: than, khí đốt, khoáng sản và rừng sụt giảm dưới tác động của hiểm họa, nhưng tô dầu mỏ vẫn ổn định. Tác động rõ nhất ở các quốc gia có mức độ phụ thuộc trung bình, làm nổi bật vai trò then chốt của các chiến lược thích ứng trong việc định hình sử dụng tài nguyên bền vững.

Hiểm họa tự nhiên, cụ thể là tiếp xúc và thiếu các chiến lược thích ứng, tác động như thế nào đến tô tài nguyên thiên nhiên?

Xu hướng toàn cầu về tô tài nguyên

Liên Hợp Quốc (UN, 2021) ước tính rằng chúng ta sẽ cần ít nhất ba hành tinh vào năm 2050 để cung cấp đủ tài nguyên thiên nhiên cho lối sống hiện tại của dân số 9,6 tỷ người. Do đó, hiểu các yếu tố quyết định tô tài nguyên thiên nhiên là quan trọng đối với các hành động chính sách.

Tổng tô tài nguyên thiên nhiên toàn cầu từ 2011 đến 2019

Hiểm họa và thích ứng: Hai con đường đối lập

Hiểm họa tự nhiên không tác động đến tất cả các nền kinh tế theo cùng một cách. Tại những nơi lũ lụt, bão và hạn hán hiện hữu dữ dội nhất, tô tài nguyên có xu hướng thu hẹp — như thể các thảm họa buộc một sự chuyển dịch miễn cưỡng khỏi việc khai thác. Nhưng ở nơi khả năng thích ứng yếu, câu chuyện lại đảo ngược. Thay vì xây dựng khả năng chống chịu, các quốc gia lại dựa nhiều hơn vào dầu mỏ, khí đốt và rừng để ứng phó, làm sâu sắc thêm sự phụ thuộc dài hạn.

Phát hiện chính

Phát hiện của chúng tôi bổ sung rằng các điều kiện tổng thể để thích ứng với biến đổi khí hậu cũng sẽ quan trọng đối với các hoạt động thu tô tài nguyên thiên nhiên. Không có chiến lược thích ứng tốt, một quốc gia có thể đối mặt với tô tài nguyên thiên nhiên tăng lên dưới tác động của biến đổi khí hậu, dẫn đến nhiều khó khăn và thách thức hơn trong phát triển bền vững.

Nhìn chung, các phát hiện cho thấy việc tăng hiểm họa tự nhiên tác động đến tô tài nguyên thiên nhiên thông qua hai kênh đối lập:

Thứ nhất, việc tăng hiểm họa tự nhiên làm tăng rủi ro và bất định, có thể dẫn đến sụt giảm tổng cầu, sản xuất và các hoạt động kinh tế tổng thể. Những sụt giảm này sau đó làm giảm tô tài nguyên thiên nhiên.
Thứ hai, việc tăng hiểm họa tự nhiên có thể làm tăng tô tài nguyên thiên nhiên nếu có các chiến lược thích ứng yếu thông qua hiện tượng bi kịch của tài sản chung. Phát hiện nhấn mạnh vai trò quan trọng của các chính phủ trong việc xây dựng các chiến lược thích ứng.

Hàm ý chính sách

Phát hiện của chúng tôi có một hàm ý quan trọng, ở chỗ việc tăng hiểm họa tự nhiên kéo theo tăng rủi ro và bất định có thể làm giảm tô tài nguyên thiên nhiên do các hoạt động kinh tế giảm sút.

Phát hiện cho thấy bi kịch của tài sản chung vẫn là một thách thức nghiêm trọng trong việc giảm tô tài nguyên thiên nhiên, khi các chủ thể kinh tế di chuyển hướng tới tô cao hơn dưới các mối đe dọa hiểm họa tự nhiên nếu các quốc gia không có chiến lược thích ứng tốt.

Các chính phủ có thể phá vỡ chu kỳ này bằng cách nâng cao năng lực ứng phó và chuẩn bị các chiến lược thích ứng dài hạn. Các chính sách và chương trình này, chẳng hạn như cải thiện quản trị, đầu tư vào hệ thống chăm sóc sức khỏe, an ninh xã hội và vật chất, xây dựng hệ thống cảnh báo và các chính sách thích ứng dài hạn với biến đổi khí hậu, có thể giúp giảm khả năng chịu thiệt hại và dễ bị tổn thương.