Thuế môi trường có làm nền kinh tế phức tạp hơn?
Đã cập nhật: 8 thg 10


Một nghiên cứu mới trên tạp chí Environment, Development and Sustainability cho thấy thuế môi trường cao hơn gắn với độ phức tạp kinh tế lớn hơn — tức mức độ tinh vi và đa dạng của những gì một quốc gia có khả năng sản xuất. Tác động này nhỏ xét trên mức trung bình nhưng nhất quán theo chiều tích cực, và mạnh nhất ở những nền kinh tế vốn có độ phức tạp thấp nhất.
Bối cảnh
Thuế môi trường thường được bàn luận trên phương diện môi trường: liệu chúng có cắt giảm phát thải, hạn chế ô nhiễm hay làm thay đổi cách sử dụng năng lượng hay không. Hệ quả công nghiệp của chúng ít được chú ý hơn nhiều. Tuy vậy, một sắc thuế làm tăng giá năng lượng, vận tải hoặc ô nhiễm cũng làm thay đổi những gì doanh nghiệp thấy đáng đầu tư — và theo thời gian, thay đổi cả năng lực sản xuất của một quốc gia.
Độ phức tạp kinh tế nắm bắt đúng năng lực đó. Nó tóm lược mức độ đa dạng và mức độ chuyên môn hóa trong cấu trúc sản xuất của một quốc gia, và được các nhà hoạch định chính sách theo dõi sát sao vì thường gắn với triển vọng tăng trưởng dài hạn. Câu hỏi mà bài báo kiểm định bằng dữ liệu là liệu hệ thống thuế — và thuế môi trường nói riêng — hỗ trợ hay cản trở bước tiến của một quốc gia trên nấc thang ấy.

Phương pháp
Nhóm tác giả xây dựng bộ dữ liệu bảng toàn cầu gồm 98 quốc gia quan sát từ năm 2006 đến năm 2020 và ước lượng mô hình động bằng System GMM hai bước, cách tiếp cận phù hợp với bối cảnh mà độ phức tạp kinh tế kỳ hiện tại phụ thuộc một phần vào kỳ trước và trong đó thuế cùng cấu trúc sản xuất có thể tác động qua lại lẫn nhau. Bên cạnh tổng thuế môi trường, nhóm tác giả tách cơ sở thuế môi trường thành các cấu phần — thuế năng lượng, thuế giao thông, thuế ô nhiễm và thuế tài nguyên — đồng thời xem xét hệ thống thuế rộng hơn, bao gồm thuế lợi nhuận và thuế lao động.
Kết quả chính
Mức tăng một độ lệch chuẩn của thuế môi trường tính theo tỷ trọng GDP gắn với mức tăng 0,016 độ lệch chuẩn của Chỉ số Độ phức tạp Kinh tế — một tác động trung bình tích cực nhưng khiêm tốn.
Các cấu phần của cơ sở thuế môi trường không cùng chiều: thuế năng lượng, thuế giao thông và thuế ô nhiễm làm tăng độ phức tạp kinh tế, trong khi thuế tài nguyên dường như làm giảm độ phức tạp kinh tế.
Tác động không đồng đều giữa các khu vực và các nhóm thu nhập, mạnh hơn ở các nền kinh tế thu nhập thấp và ở những quốc gia xuất phát từ mức độ phức tạp thấp hơn — điều mà nhóm tác giả diễn giải là dấu hiệu của lợi suất giảm dần của thuế môi trường tại các nước thu nhập cao, nơi đầu tư vào công nghệ và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng vốn đã ở mức cao.
Nhìn rộng ra ngoài các sắc thuế môi trường, cơ cấu thuế tổng thể cũng quan trọng: thuế lợi nhuận có tương quan âm với độ phức tạp kinh tế, trong khi thuế lao động có tương quan dương.

Từ khóa:
Thuế môi trường
Độ phức tạp kinh tế
Thuế năng lượng
Thuế lợi nhuận
System GMM
Chính sách thuế
Liên kết:
Trích dẫn:
Doan, N., Nguyen, C. P., Doan, H., & Nguyen, B. Q. (2026). Taxation and economic complexity: Further evidence regarding environmental taxes. Environment, Development and Sustainability.



