Điểm nóng khai thác cát ở Đồng bằng sông Cửu Long: Những dấu hiệu tiềm tàng về sự bồi hoàn không bền vững
Một nghiên cứu do Dung Duc Tran (Nghiên cứu viên Cộng tác cấp cao, HAPRI) cùng các cộng sự đồng tác giả đã theo dõi các tàu khai thác cát tại Đồng bằng sông Cửu Long và phát hiện phần lớn các điểm nóng khai thác cát ghi nhận chu kỳ lặp lại là 2 năm. Các tác giả viết rằng điều này có thể cho thấy khoảng thời gian bồi hoàn trầm tích tối thiểu trước khi chính những vị trí đó trở nên khả thi về mặt kinh tế để tiếp tục khai thác cát, và nghiên cứu làm sáng tỏ quy mô có thể không bền vững của hoạt động khai thác cát tại vùng đồng bằng này.
Bối cảnh
Theo bài báo, hoạt động khai thác cát sông tràn lan và trái phép tại Đồng bằng sông Cửu Long đã gây ra tổn thất trầm tích đáng kể và sạt lở bờ sông. Tuy nhiên, việc quản lý hoạt động này vẫn là một thách thức lớn do nỗ lực giám sát và thực thi còn chưa đầy đủ, điều mà các tác giả cho rằng một phần xuất phát từ sự hạn chế về dữ liệu và công nghệ.
Nhằm hỗ trợ một hệ thống giám sát tốt hơn tại vùng đồng bằng, nghiên cứu khảo sát những thay đổi theo không gian và thời gian của các điểm nóng khai thác cát cùng các yếu tố tác động nền tảng.
Phương pháp
Sử dụng dữ liệu vệ tinh Sentinel-1A, các tác giả đánh giá chu kỳ lặp lại của các tàu khai thác cát từ năm 2014 đến năm 2020 dọc theo hai nhánh sông Hậu và sông Tiền của vùng đồng bằng. Sau đó, các tác giả xem xét mối liên hệ giữa các điểm nóng này với hiện tượng xói sâu lòng sông, dựa trên các khảo sát thực địa về địa hình đáy sông được thực hiện trong giai đoạn 2017–2020.
Kết quả chính
Hoạt động khai thác cát gia tăng mạnh từ năm 2015 đến năm 2020, đặc biệt ở khu vực thượng nguồn của vùng đồng bằng, nơi ghi nhận 70% hoạt động.
Số lượng điểm nóng khai thác cát tăng rõ rệt 32,4%, và phần lớn các điểm nóng ghi nhận chu kỳ lặp lại là 2 năm.
Trong số 722 điểm nóng được xác định, 256 điểm có chu kỳ lặp lại là 2 năm.
Nghiên cứu phát hiện mối tương quan giữa các điểm nóng khai thác cát và tình trạng xói sâu lòng sông đáng kể, mặc dù việc thiếu sự chồng lấn về không gian ở một số khu vực gợi ý những tác động khác từ thượng nguồn như sạt lở bờ và đắp đập trên sông.
Hàm ý chính sách
Các tác giả cho biết nghiên cứu hướng tới hỗ trợ việc ra quyết định dựa trên thông tin đầy đủ và các quy định hiệu quả nhằm giải quyết tình trạng khai thác cát quá mức, đồng thời mang lại những hiểu biết giá trị cho các vùng đồng bằng châu thổ tương tự trên thế giới.
Từ khóa:
Đồng bằng sông Cửu Long
Khai thác cát
Xói sâu lòng sông
Sentinel-1 SAR
Phát triển bền vững
Liên kết:
Trích dẫn:
Lau, R. Y. S., Park, E., Koh, Y. Q., Tran, D. D., Kantoush, S. A., Binh, D. V., & Loc, H. H. (2024). Recurrence interval of riverbed sand mining hotspots in the Mekong delta: Potential indications of unsustainable replenishment rates. Journal of Environmental Management, 370, 122435.
