Giá trị nghịch lý của các hệ thống lúa nổi nước sâu truyền thống

Bài nghiên cứu mới của TS. Nguyễn Văn Kiền, Nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Chính sách Y tế và Nông nghiệp (HAPRI), đăng trên Global Food Security, tập 26, tháng 9 năm 2020.

David Dumaresq, Kien van Nguyen, Jamie Pittock, Min Oo, Kimchhin Sok, Tran van Hieu, Louise Blessington. "The paradoxical values of traditional deep water floating rice systems", Global Food Security, 26 (2020), trang 100391, ISSN 2211-9124, DOI: 10.1016/j.gfs.2020.100391.

Bản đồ các điểm nghiên cứu vùng Hạ lưu sông Mê Kông và Myanmar. (Dumaresq, Kien Nguyen và cộng sự, 2020)

Điểm nổi bật:

• Lúa nổi nước sâu (deep water floating rice) đang bị thay thế bởi các giống lúa năng suất cao (HYV) ở châu Á.

• Phân tích chuỗi giá trị hàng hóa cho thấy giá trị đầu ra thực sự của hệ thống thực phẩm từ các hệ thống lúa nổi vùng Đông Nam Á.

• Lúa gạo, thực phẩm chế biến, thức ăn chăn nuôi, thực phẩm hoang dã, cây trồng mùa khô, chăn nuôi gia súc.

• Thu nhập nông dân thấp tương phản với sản phẩm hạ nguồn có giá trị cao — tín hiệu thị trường kém, chuyển giao giá trị kém.

• Thay đổi chuỗi giá trị hàng hóa có thể đem lại nguồn lương thực và thu nhập bền vững cho các hệ thống lúa nổi.

Chu kỳ hàng năm của hệ thống lúa nổi nước sâu, cho thấy quá trình sinh trưởng của lúa qua mùa nước nổi từ tháng 7 đến tháng 10 (vạch chấm) cùng các nguồn thực phẩm khác. (Dumaresq, Kien Nguyen và cộng sự, 2020)

Tóm tắt:

Sản xuất lúa nổi nước sâu (DW-FR) đã suy giảm đáng kể trên khắp châu Á, mặc dù đây là nguồn thực phẩm bổ dưỡng, có ý nghĩa văn hóa và thích ứng tốt với mùa nước nổi. Việc nhận định giá trị thương mại thấp và mong muốn gia tăng xuất khẩu gạo đã dẫn đến việc thâm canh các giống lúa năng suất cao (HYV).

Chúng tôi sử dụng phương pháp phân tích chuỗi giá trị hàng hóa để khảo sát các giá trị của DW-FR tại Campuchia, Việt Nam và Myanmar.

Truyền thông kém và việc chuyển giao giá trị yếu trong chuỗi cung ứng khiến nông dân nhận được thu nhập thấp từ DW-FR dù sản phẩm này có giá trị sinh thái, văn hóa và thương mại cao tại các thị trường hạ nguồn. Chỉ với những điều chỉnh nhỏ, các hệ thống DW-FR có thể mang lại sinh kế bền vững hơn cho nông dân và tăng cường an ninh hệ thống thực phẩm.

Để cải thiện thu nhập, chúng tôi đề xuất triển khai các cải tiến trong lai tạo giống, canh tác, vận chuyển, chế biến, tiếp cận tài chính tốt hơn, cải thiện truyền thông và phát triển các sản phẩm khác từ lúa gạo.