Hồ chứa thượng nguồn và rủi ro lũ hạ du: Bài tổng quan với góc nhìn trường hợp lưu vực sông Đồng Nai–Sài Gòn
Bài tổng quan do Dung Duc Tran (Nghiên cứu viên Cộng tác cấp cao, HAPRI), Nguyen Duc Thien, Nguyen Thi Thuy Hang và Do Quang Linh đồng tác giả tập hợp các nghiên cứu về vận hành hồ chứa, mô hình thủy động lực học mô phỏng lũ và các khung tối ưu hóa phục vụ quản lý rủi ro lũ hạ du. Nghiên cứu chỉ ra một khoảng trống tri thức quan trọng: các chỉ số không gian về ngập lụt và các tác nhân gây lũ tổ hợp vẫn hiếm khi được đưa vào các khung tối ưu hóa.
Bối cảnh
Quản lý rủi ro lũ lụt ngày càng chịu nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh và tính phức tạp ngày càng tăng của các hệ thống thủy văn. Hồ chứa đóng vai trò thiết yếu trong giảm thiểu lũ. Tuy nhiên, các tác giả lưu ý rằng cách vận hành theo biểu đồ điều tiết truyền thống dựa trên tính dừng của chuỗi số liệu lịch sử đang trở nên không còn phù hợp trong điều kiện phi dừng và lũ tổ hợp.
Phương pháp
Bài tổng quan dựa trên các công bố trong giai đoạn 2000–2025 và phân loại các nghiên cứu hiện có thành bốn nhóm chủ đề: chiến lược vận hành hồ chứa, mô hình thủy động lực học, phương pháp tối ưu hóa và quá trình lũ tổ hợp. Sau đó, các tác giả xem xét lưu vực sông Đồng Nai–Sài Gòn, một hệ thống nhiệt đới chịu ảnh hưởng thủy triều mang tính đại diện, như một trường hợp cụ thể. Bài báo được đăng dưới dạng bản thảo trước bình duyệt (preprint) trên EGUsphere.
Kết quả chính
Bài tổng quan cho thấy sự chuyển dịch từ vận hành tĩnh theo quy tắc sang các cách tiếp cận thích ứng, dựa trên dự báo và dựa trên dữ liệu, giúp cải thiện hiệu quả kiểm soát lũ và giảm lưu lượng đỉnh.
Các mô hình thủy động lực học kết hợp 1D–2D mô tả tốt hơn động thái vùng ngập lũ, trong khi các thuật toán tiến hóa và học tăng cường hỗ trợ tối ưu hóa đa mục tiêu một cách hiệu quả.
Một khoảng trống tri thức quan trọng vẫn tồn tại: các chỉ số không gian về ngập lụt và các tác nhân gây lũ tổ hợp hiếm khi được đưa vào các khung tối ưu hóa.
Sử dụng lưu vực sông Đồng Nai–Sài Gòn như một hệ thống nhiệt đới chịu ảnh hưởng thủy triều mang tính đại diện, các tác giả đề xuất một khung tích hợp kết nối vận hành hồ chứa, mô phỏng thủy động lực học và các quá trình lũ tổ hợp.
Từ khóa:
Vận hành hồ chứa
Quản lý rủi ro lũ lụt
Mô hình thủy động lực học
Lũ tổ hợp
Tối ưu hóa đa mục tiêu
Lưu vực sông Đồng Nai–Sài Gòn
Liên kết:
Trích dẫn:
Tran, D. D., Thien, N. D., Hang, N. T. T., & Linh, D. Q. (2026). Review article: Upstream reservoir operation and downstream floodplain risk: A review of hydrodynamic modelling and optimization frameworks and case perspective on the Dong Nai–Sai Gon river basin. EGUsphere (preprint).
