Ứng dụng mô hình niềm tin sức khỏe để nghiên cứu ý định hành vi quản lý cân nặng ở người trưởng thành tại TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam: Một nghiên cứu cắt ngang

Bài nghiên cứu mới nhất do PGS. Võ Tất Thắng, Viện Trưởng HAPRI, thực hiện, nghiên cứu này ứng dụng Mô hình Niềm tin Sức khỏe (HBM) để hiểu các yếu tố tâm lý và xã hội định hình ý định quản lý cân nặng của người trưởng thành.

Thừa cân và béo phì là mối quan ngại sức khỏe công đang gia tăng trên toàn thế giới, và Việt Nam không phải là ngoại lệ. Tại TP. Hồ Chí Minh, một trong những vùng đô thị hóa nhất của đất nước, khoảng một trong năm người trưởng thành hiện nay bị thừa cân hoặc béo phì. Xu hướng này làm tăng nguy cơ bệnh mạn tính như tiểu đường, bệnh tim mạch và ung thư. Mặc dù nhận thức đã tăng, nhiều biện pháp can thiệp vẫn gặp khó khăn do sự tham gia thấp và ít tuân thủ các hành vi lành mạnh.

Mô hình niềm tin sức khỏe

HBM cho rằng các hành vi liên quan đến sức khỏe bị ảnh hưởng bởi: (1) Nhận thức về đe dọa: rủi ro sức khỏe nghiêm trọng và khả năng xảy ra; (2) Nhận thức về tự hiệu lực: niềm tin vào khả năng bản thân; (3) Nhận thức về rào cản và lợi ích; (4) Yếu tố kích hoạt hành động. Ngoài ra, các đặc điểm nhân khẩu học (giáo dục, giới tính, hôn nhân, BMI, kinh nghiệm ăn kiêng) cũng định hình các nhận thức này.

Kết quả chính

• Nhận thức về đe dọa là quan trọng. Người trưởng thành nhận ra rủi ro thừa cân có khả năng ý định quản lý cân nặng cao hơn 2,5 lần.

• Tự hiệu lực thúc đẩy hành động. Niềm tin vào tập luyện tăng ý định quản lý cân nặng hơn hai lần.

• Giáo dục đóng vai trò chính. Sinh viên tốt nghiệp cao đẳng có ý định quản lý cân nặng cao hơn bảy lần so với người chỉ có trình độ tiểu học.

• Khác biệt giới tính rõ ràng. Phụ nữ có ý định quản lý cân nặng cao hơn nam giới gấp ba lần.

• Tình trạng hôn nhân ảnh hưởng hành vi. Người đã kết hôn có ít ý định quản lý cân nặng hơn.

• Kinh nghiệm và BMI quan trọng. Người có kinh nghiệm ăn kiêng trước và BMI cao hơn có động lực quản lý cân nặng cao hơn.

Hàm ý chính sách

Nghiên cứu nhấn mạnh rằng các biện pháp quản lý cân nặng hiệu quả đòi hỏi nhiều hơn việc quảng bá ăn kiêng và tập luyện: tăng cường chiến dịch sức khỏe công, thúc đẩy niềm tin tập luyện qua các chương trình cộng đồng, tận dụng giáo dục để cải thiện hiểu biết sức khỏe dài hạn, thiết kế chương trình đúng đối tượng như người đã kết hôn, và cá nhân hóa chiến lược dựa trên BMI và sự sẵn sàng tâm lý. Bằng việc giải quyết cả hành vi và cấu trúc, Việt Nam có thể thiết kế biện pháp can thiệp bền vững và phù hợp văn hóa.

Trích dẫn:

Vo, T. T., & Le, Q.-D. (2025). Application of the health belief model to study weight management behavioral intentions among adults in Ho Chi Minh City, Vietnam: a cross-sectional study. BMC Public Health, 25(1), 2436. DOI: https://doi.org/10.1186/s12889-025-23637-9