Nông dân trồng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với lũ thay đổi đến đâu?
Một nghiên cứu do Long Phi Hoang, Miriam Pot, Dung Duc Tran (Nghiên cứu viên Cộng tác cấp cao, HAPRI), Loc Huu Ho và Edward Park đồng tác giả cho thấy nông dân tại các vùng ngập lũ thuộc Đồng bằng sông Cửu Long nhìn chung có năng lực thích ứng mạnh trong các trận lũ cực đoan, nhưng năng lực thích ứng yếu hơn đáng kể khi lũ suy giảm, một hiện tượng mới xuất hiện. Các tác giả kết luận rằng cả nông dân vùng đê bao cao và vùng đê bao thấp đều phải ứng phó với những thách thức mới, bao gồm chế độ lũ biến động và sự suy kiệt tài nguyên thiên nhiên.
Bối cảnh
Canh tác lúa tại các vùng ngập lũ thuộc Đồng bằng sông Cửu Long phụ thuộc vào con lũ hằng năm, và con lũ đó đang thay đổi. Theo nghiên cứu, biến đổi khí hậu và các diễn biến kinh tế - xã hội gây ra tình trạng lũ cực đoan và lũ suy giảm, qua đó làm gia tăng tính dễ tổn thương của nông dân. Lũ cực đoan là mối đe dọa quen thuộc, vì chúng có thể phá hủy mùa màng ngay lập tức. Lũ suy giảm là hiện tượng mới hơn và đặt ra một dạng thách thức khác.
Nghiên cứu xem xét hai hệ thống canh tác phổ biến tại các vùng ngập lũ này: vùng đê bao cao với thâm canh lúa ba vụ và vùng đê bao thấp nơi ruộng được để trống trong mùa lũ.
Phương pháp
Các tác giả xem xét nhận thức của nông dân về chế độ lũ đang thay đổi và tính dễ tổn thương hiện tại của họ, đồng thời đánh giá năng lực thích ứng của nông dân thông qua năm nguồn vốn bền vững. Phương pháp nghiên cứu bao gồm tổng quan tài liệu và phỏng vấn định tính với nông dân vùng đê bao cao và vùng đê bao thấp, sử dụng bảng hỏi bán cấu trúc, tại hai xã Phú Hữu và Vĩnh Hậu, huyện An Phú, tỉnh An Giang.
Kết quả chính
Kết quả cho thấy lũ cực đoan ngày càng ít xảy ra và ít gây thiệt hại hơn, tùy thuộc vào thời điểm lũ về, độ sâu, thời gian lưu và vận tốc dòng chảy.
Trong các trận lũ cực đoan, năng lực thích ứng của nông dân nhìn chung là mạnh, và chỉ nông dân vùng đê bao thấp chịu thiệt hại.
Đối với lũ suy giảm, một hiện tượng mới xuất hiện, năng lực thích ứng tổng thể của nông dân yếu hơn đáng kể và khác biệt giữa nông dân vùng đê bao cao và vùng đê bao thấp.
Vốn tài chính thấp hơn ở nông dân vùng đê bao thấp do hệ thống thâm canh lúa hai vụ, còn vốn tự nhiên thấp ở cả hai nhóm nông dân do chất lượng đất và nước suy giảm, ảnh hưởng đến năng suất và làm tăng chi phí đầu tư.
Hàm ý chính sách
Các tác giả kết luận rằng việc nâng cao khả năng chống chịu của nông dân nên tập trung vào tìm kiếm các giống cây trồng tốt hơn, điều chỉnh lịch thời vụ và chuyển sang các loại cây trồng cần ít nước hơn.
Từ khóa:
Đồng bằng sông Cửu Long
Năng lực thích ứng
Hệ thống đê bao
Lũ suy giảm
Canh tác lúa
Tính dễ tổn thương
Liên kết:
Trích dẫn:
Hoang, L. P., Pot, M., Tran, D. D., Ho, L. H., & Park, E. (2023). Adaptive capacity of high- and low dyke farmers to hydrological changes in the Vietnamese Mekong delta. Environmental Research, 224, 115423.
