Khi công việc không phải là công việc: Nhiệm vụ phi chính đáng kìm hãm đổi mới sáng tạo ở khu vực công
Một nghiên cứu mới trên Public Administration Review cho thấy việc giao cho công chức những nhiệm vụ nằm ngoài vai trò chính đáng của họ đang âm thầm bào mòn hành vi làm việc đổi mới sáng tạo — không phải một cách trực tiếp, mà thông qua việc thu hẹp tính linh hoạt nhận thức vốn là nền tảng của các ý tưởng mới. Đáng chú ý, mối gắn kết cá nhân gần gũi với người lãnh đạo lại khiến tổn hại này nặng thêm chứ không giảm đi.
Bối cảnh
Các cơ quan công quyền hiếm khi vận hành theo những bản mô tả công việc rành mạch. Sự chồng lấn của bộ máy hành chính, tình trạng thiếu nhân sự và các quyết định điều hành mang tính ứng biến đẩy công việc sang bất kỳ ai đang sẵn sàng, và cán bộ rốt cuộc phải xử lý những nhiệm vụ ít liên quan đến vai trò mà họ được tuyển dụng và đào tạo — như ví dụ của bài báo: một cán bộ quy hoạch đô thị phải trực đường dây nóng về giao thông. Những phân công như vậy chính là điều mà tài liệu về hành vi tổ chức gọi là nhiệm vụ phi chính đáng: những nhiệm vụ vi phạm các kỳ vọng vai trò đã được xác lập.
Câu hỏi thực tiễn đối với các nhà quản lý là liệu đây chỉ là một sự phiền toái hay là một cái giá thực sự. Các chính phủ ngày càng yêu cầu lực lượng lao động của mình phải đổi mới sáng tạo — thiết kế lại dịch vụ, áp dụng công cụ mới và giải quyết những vấn đề mà quy trình chuẩn không bao quát. Nếu việc phân công ngoài vai trò âm thầm làm suy giảm đúng năng lực đó, thì một sự tiện lợi trong sắp xếp công việc sẽ trở thành một vấn đề chính sách.
Phương pháp
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu khảo sát nhiều đợt thu thập từ công chức tại Việt Nam cùng với đánh giá từ cấp quản lý của họ, nhờ đó hành vi cần giải thích không chỉ dựa trên tự báo cáo của chính những người đã báo cáo về nhiệm vụ. Các tác giả dùng phân tích mô hình phân cấp nhằm kiểm định một đường dẫn gián tiếp — từ nhiệm vụ phi chính đáng đến tính linh hoạt nhận thức rồi đến hành vi làm việc đổi mới sáng tạo — và kiểm định liệu hai dạng niềm tin khác biệt vào lãnh đạo, dựa trên quan hệ và dựa trên phẩm chất, có làm thay đổi độ mạnh của đường dẫn đó hay không.
Kết quả chính
Nhiệm vụ phi chính đáng không trực tiếp kìm hãm đổi mới sáng tạo; chúng tác động thông qua tính linh hoạt nhận thức — năng lực tư duy để chuyển đổi khung nhận thức và cân nhắc các phương án khác — và chính năng lực này định hình hành vi làm việc đổi mới sáng tạo.
Niềm tin vào lãnh đạo dựa trên quan hệ — mối gắn kết hình thành từ sự gần gũi cá nhân và lòng trung thành — làm cho tác động của nhiệm vụ phi chính đáng lên tính linh hoạt nhận thức trở nên tệ hơn chứ không tốt hơn.
Niềm tin đặt trên phẩm chất và sự chính trực của người lãnh đạo không cho thấy hiệu ứng khuếch đại tương tự, hàm ý rằng hai dạng niềm tin vận hành khác nhau khi chịu áp lực.
Các tác giả xem đây là căn cứ để hạn chế dứt khoát việc phân công ngoài vai trò, đồng thời là lời cảnh báo rằng lòng trung thành cá nhân mà các nhà quản lý thường vun đắp có thể ẩn chứa những cái giá phải trả trong điều kiện làm việc khó khăn.
Hàm ý chính sách
Các tác giả nhấn mạnh sự cần thiết phải giảm thiểu việc phân công nhiệm vụ phi chính đáng và cho thấy những bất lợi tiềm tàng của niềm tin dựa trên quan hệ trong các điều kiện làm việc bất lợi như vậy.
Từ khóa:
Nhiệm vụ phi chính đáng
Hành vi làm việc đổi mới sáng tạo
Tính linh hoạt nhận thức
Niềm tin vào lãnh đạo
Quản lý khu vực công
Liên kết:
Trích dẫn:
Nguyen, N., Tuan, L. T., & Khai, D. C. (2025). How Illegitimate Tasks Inhibit Public Sector Employees' Innovative Work Behavior: The Roles of Cognitive Flexibility and Trust in Leaders. Public Administration Review, 86(2), 445-458.
