Tác động của khai thác cát đến nước ngầm tại Đồng bằng sông Cửu Long
Một nghiên cứu do Dung Duc Tran (Nghiên cứu viên Cộng tác cấp cao, HAPRI) đồng tác giả cùng các đồng nghiệp là nghiên cứu đầu tiên xem xét cách khai thác cát ảnh hưởng đến trữ lượng nước ngầm và tương tác nước mặt - nước ngầm tại Đồng bằng sông Cửu Long. Nghiên cứu cho thấy xu hướng suy giảm của trữ lượng nước ngầm và mực nước ngầm, đặc biệt tại những khu vực có hoạt động khai thác cường độ cao.
Bối cảnh
Khai thác cát là vấn đề xã hội - môi trường cấp bách tại Đồng bằng sông Cửu Long, làm thay đổi sâu sắc hình thái sông, vận chuyển trầm tích và các quá trình thủy văn. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra những tác động bất lợi của hoạt động khai thác cát đến nước mặt và hình thái lòng dẫn, nhưng theo các tác giả, tác động của hoạt động này đến nước ngầm chưa từng được xem xét.
Phương pháp
Nghiên cứu sử dụng cách tiếp cận tích hợp, kết hợp quan trắc thực địa dài hạn, dữ liệu viễn thám và số liệu thủy văn, đồng thời thực hiện các phân tích không gian - thời gian đối với dị thường trữ lượng nước ngầm và mực nước ngầm. Các tác giả cũng đề xuất một mô hình khái niệm để minh họa các cơ chế chi phối những thay đổi được ghi nhận.
Kết quả chính
Mực nước ngầm trong các tầng chứa nước không áp của đồng bằng suy giảm với tốc độ trung bình 0,03 m/năm trong giai đoạn 1995–2017, dao động từ mức lớn nhất 0,09 m/năm ở phía đông bắc đến mức nhỏ nhất 0,01 m/năm ở vùng đồng bằng ven biển.
Dị thường trữ lượng nước ngầm suy giảm trong suốt 20 năm theo ba giai đoạn: giảm mạnh (2002–2006, 3,2 × 10⁷ m³/năm), phục hồi một phần (2006–2015, 8 × 10⁶ m³/năm) và suy giảm chậm hơn từ năm 2015 (4 × 10⁶ m³/năm).
Kết quả cho thấy tình trạng xói sâu lòng sông trên diện rộng do khai thác cát làm lòng dẫn sâu thêm, phá vỡ quá trình tái phân bố trầm tích và đẩy nhanh suy kiệt nước ngầm, đồng thời làm giảm khả năng bổ cập cho tầng chứa nước.
Hệ quả là kết nối thủy lực của lòng sông bị suy yếu, dẫn đến trao đổi giữa nước mặt và nước ngầm giảm sút.
Từ khóa:
Khai thác cát
Đồng bằng sông Cửu Long
Trữ lượng nước ngầm
Tương tác nước mặt - nước ngầm
Xói sâu lòng sông
Liên kết:
Trích dẫn:
Wu, C., Park, E., Tran, D. D., Wang, J., Duy, N. L., Vasilopoulos, G., & Lu, C. (2026). Impact of sand mining on groundwater-surface water interactions in the Vietnamese Mekong Delta. Journal of Hydrology, 677, 135874.
