Xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh phát triển thượng nguồn, biến đổi khí hậu và công trình ven biển
Một nghiên cứu mô hình hóa do Dung Duc Tran (Nghiên cứu viên Cộng tác cấp cao, HAPRI) đồng tác giả cho thấy các kịch bản mùa khô dự tính cho Đồng bằng sông Cửu Long có độ mặn cao hơn, mức xâm nhập sâu hơn và thời điểm mặn xuất hiện sớm hơn so với kịch bản nền lịch sử và điều kiện hiện tại. Mức suy thoái nghiêm trọng nhất của khu vực xảy ra khi nước biển dâng do khí hậu trùng khớp với việc chuyển nước quy mô lớn ở thượng nguồn. Các mô phỏng cũng cho thấy một sự đánh đổi thủy động lực quan trọng trong công trình ven biển.
Bối cảnh
Đồng bằng sông Cửu Long ở miền Nam Việt Nam chịu ảnh hưởng của xâm nhập mặn vào mùa khô, trong điều kiện dòng chảy thay đổi, các kịch bản khí hậu và nước biển dâng. Công trình ven biển bổ sung thêm một yếu tố, vì các cống điều tiết mặn chặn các kênh tự nhiên ở một số nơi trong mạng lưới sông.
Nghiên cứu đánh giá và dự báo động thái xâm nhập mặn theo không gian và thời gian trong các điều kiện này, có xét đến tác động kết hợp của phát triển thượng nguồn, biến đổi khí hậu và công trình ven biển.
Phương pháp
Các tác giả sử dụng mô hình thủy động lực MIKE 11, được hiệu chỉnh bằng dữ liệu độ mặn giai đoạn 2016–2020, để mô phỏng quá trình xâm nhập mặn mùa khô (tháng 2–tháng 5) theo chín kịch bản: kịch bản nền lịch sử năm 1998, điều kiện hiện tại năm 2020, nước biển dâng dự tính theo RCP4.5 và RCP8.5, và một gói phát triển thượng nguồn kết hợp trong tương lai, tích hợp vận hành thủy điện đầy đủ với mở rộng tưới tiêu ở mức trung bình hoặc cao. Ba kịch bản bổ sung kiểm tra tác động của các cống điều tiết mặn.
Kết quả chính
So với kịch bản nền lịch sử và kịch bản hiện tại, các kịch bản dự tính cho thấy độ mặn cao hơn, mức xâm nhập sâu hơn và thời điểm mặn xuất hiện sớm hơn do các thay đổi ở thượng nguồn.
Mức suy thoái nghiêm trọng nhất của khu vực xảy ra khi nước biển dâng do khí hậu trùng khớp trực tiếp với việc chuyển nước quy mô lớn ở thượng nguồn.
Nghịch lý là theo RCP4.5, các tác nhân kết hợp lại tạo ra diện tích được giới hạn bởi bề mặt độ mặn nội suy 2 PSU trên sông lớn hơn so với RCP8.5 có mức phát thải cao hơn, do dòng chảy mùa khô dự tính thấp hơn.
Các cống cục bộ giảm thiểu thành công độ mặn ở quy mô địa phương, nhưng việc chặn các kênh tự nhiên này làm thay đổi phân bố thủy triều và có thể vô tình làm gia tăng xâm nhập mặn ở các nhánh sông liền kề không được kiểm soát.
Từ khóa:
Xâm nhập mặn
Đồng bằng sông Cửu Long
Mô hình hóa thủy động lực
Nước biển dâng
Cống điều tiết
Biến đổi khí hậu
Liên kết:
Trích dẫn:
Tran, D. D., Park, E., Thien, N. D., Kumar, S., Tho, T. Q., Thu, T. M., Hoang, L. P., Wang, J., & Tarolli, P. (2026). Salinity intrusion dynamics in the Vietnamese Mekong Delta: Combined effects of upstream development, climate change, and coastal engineering. Journal of Hydrology Regional Studies, 68, 104029.
